Στο Πακιστάν, ένα στα 22 βρέφη πεθαίνει τον πρώτο μήνα της ζωής του. Είναι το υψηλότερο ποσοστό νεογνικής θνησιμότητας στον κόσμο.

«Η νεογνική θνησιμότητα στο Πακιστάν οφείλεται κυρίως στους πρόωρους τοκετούς, στις επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη και τον τοκετό και στις λοιμώξεις» εξηγεί η Δρ Χαντίτζα, παιδίατρος στο τμήμα νεογνικής φροντίδας του μαιευτηρίου του Πεσαβάρ. Αφότου άνοιξε το 2011, πάνω από 25.000 γυναίκες έχουν γεννήσει εκεί.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα / Médecins Sans Frontières (ΜSF) παρέχουν επίσης υπηρεσίες φροντίδας υγείας για μητέρες και παιδιά στο Πεσαβάρ στην επαρχία Χάιμπερ Παχτουνχβά – μια περιοχή που συνορεύει με το Αφγανιστάν – το Κουέτα, το Τσαμάν και το Τιμεργκάρα, καθώς και στα διαμερίσματα Τζαφαραμπάντ και Νασιραμπάντ.

Αν και οι αιτίες αυτών των θανάτων μπορούν να εξηγηθούν ιατρικά, συχνά απορρέουν από την πολύπλοκη και συχνά αντίξοη κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες σε αυτή την περιοχή του Πακιστάν.

Ανθυγιεινές συνθήκες

Οι περισσότερες ασθενείς των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Πεσαβάρ προέρχονται από φτωχές απομακρυσμένες αγροτικές κοινότητες όπου η φροντίδα υγείας εξακολουθεί να είναι ελλιπής, όχι μόνο λόγω του κόστους αλλά και λόγω της δυσκολίας πρόσβασης.

Άλλες γυναίκες είναι πρόσφυγες, κυρίως από το Αφγανιστάν, ή έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά από τις πρώην Ομοσπονδιακά Διοικούμενες Φυλετικές Περιοχές, μια περιοχή που μαστιζόταν, μέχρι τις αρχές του 2017, από συγκρούσεις και αστάθεια ως συνέπεια του πολέμου του 2001. Για τον λόγο αυτόν, η φροντίδα στο μαιευτήριο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα και η μεταφορά σε αυτό παρέχονται εντελώς δωρεάν. Όποιες και αν είναι, όλες αυτές οι γυναίκες ζουν σε αντίξοες και ανθυγιεινές συνθήκες που επηρεάζουν την υγεία και την εγκυμοσύνη τους.

«Για να γεννήσει ένα υγιές βρέφος, η μητέρα πρέπει να έχει καλή υγεία» συνεχίζει η Δρ Χαντίτζα. «Εάν η διατροφική κατάσταση της μητέρας δεν είναι ικανοποιητική, δεν θα μπορεί να προσφέρει στο βρέφος τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται. Για παράδειγμα, δεν θα μπορεί να παράγει αρκετό γάλα, και θα επηρεαστεί η υγεία του βρέφους.»

Πολλές γυναίκες δεν έχουν λάβει ούτε μόρφωση ούτε εκπαίδευση υγείας. «Καμία από εμάς εδώ δεν ξέρει την ηλικία της. Είναι μια ερώτηση που δεν κάνουμε ποτέ. Οι περισσότερες από εμάς δεν έχουμε πάει σχολείο, έτσι η ηλικία μας δεν μας απασχολεί» εξηγεί η Σαχίν, που πιστεύει ότι είναι 25 ετών. Μόλις έχει γεννήσει με καισαρική, το τέταρτο παιδί σε τέσσερα χρόνια. Οι μητέρες στο μαιευτήριο του Πεσαβάρ μαθαίνουν για τη σημασία του εμβολιασμού, της μεταγεννητικής φροντίδας, της σωματικής επαφής και του θηλασμού αμέσως μετά τον τοκετό. «Δεν ξέραμε τίποτα για όλα αυτά!» συνεχίζει η Σαχίν, μιλώντας για τον εαυτό της, και οι άλλες νεαρές μητέρες έρχονται να πάρουν μέρος στη συζήτηση. Συμφωνούν. «Είναι υπέροχο, μας αρέσει πολύ η επαφή με τα μωρά μας. Θα το κάνουμε ξανά όταν κάνουμε κι άλλο μωρό!»

Τοκετός στο σπίτι

Ακόμη και σήμερα, πολλές γυναίκες στο Πακιστάν γεννούν στο σπίτι, με κακές συνθήκες υγιεινής και χωρίς τη βοήθεια επαγγελματιών υγείας. «Συχνά γεννούν χωρίς φάρμακα, χωρίς καθαρό νερό και χωρίς ηλεκτρικό»λέει η Δρ Χαντίτζα. Αυτό ευθύνεται για τον θάνατο πολλών βρεφών και μητέρων. Οι γυναίκες γεννούν στο σπίτι επειδή «είναι η παράδοση και όλοι περιμένουν από τις γυναίκες να γεννήσουν στο σπίτι» λέει η 35χρονη Μπισμιλά*, που ζει σε έναν καταυλισμό εκτοπισμένων στο Πεσαβάρ.

Η Ραζμίνα λέει ότι γέννησε τα τρία πρώτα παιδιά της στο σπίτι «επειδή τα κέντρα υγείας είναι πολύ μακριά από το χωριό της». Η πεθερά της Αμίρα* προσθέτει: «Γέννησα τα επτά παιδιά μου στο σπίτι και δεν ήταν κακή εμπειρία».

Ωστόσο, έχει αποδειχθεί ότι οι πιθανότητες επιβίωσης αυξάνονται σημαντικά όταν ο τοκετός γίνεται παρουσία ενός επαγγελματία υγείας σε μια εξειδικευμένη ιατρική δομή. Στο μαιευτήριο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Πεσαβάρ, σχεδόν 100 επαγγελματίες υγείας (παιδίατροι, μαίες, γυναικολόγοι και νοσηλευτές) εργάζονται για να προσφέρουν στις μητέρες και τα βρέφη την καλύτερη δυνατή φροντίδα.

Έχοντας τμήμα νεογνών με θερμοκοιτίδες, καρδιαγγειακό και αναπνευστικό εξοπλισμό, συσκευές φωτοθεραπείας και ενδοφλέβιους ορούς, το μαιευτήριο είναι κάπως ασυνήθιστο για τα δεδομένα του Πακιστάν. Οι εργαζόμενοι υγείας που ασχολούνται με την ευαισθητοποίηση παρέχουν συμβουλές στις γυναίκες και τους συνοδούς τους στο μαιευτήριο και επισκέπτονται αγροτικές κοινότητες για να ενημερώσουν τις κατοίκους για το πόσο σημαντικό είναι να έχουν ιατρική επίβλεψη σε κέντρα βασικής φροντίδας υγείας κατά την εγκυμοσύνη, καθώς και να γεννούν σε δομές υγείας που διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό για να παρέχουν την κατάλληλη φροντίδα. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνεργάζονται με 32 κέντρα βασικής φροντίδας υγείας στα οποία οι μέλλουσες μητέρες παρακολουθούνται και στη συνέχεια παραπέμπονται στο μαιευτήριο του Πεσαβάρ για να γεννήσουν.

Η επικίνδυνη ορμόνη ωκυτοκίνη

Η ορμόνη ωκυτοκίνη, που χρησιμοποιείται ευρέως στο Πακιστάν, είναι άλλη μια αιτία των επικίνδυνων τοκετών και της υψηλότερης νεογνικής θνησιμότητας στον κόσμο. Η ωκυτοκίνη διατίθεται ελεύθερα για λιγότερο από 10 ρουπίες (0,06 ευρώ) και χρησιμοποιείται για να διεγείρει τις συστολές και να προκληθεί τοκετός. Όταν δεν χορηγείται από καταρτισμένο επαγγελματία υγείας, μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνη τόσο για τη μητέρα όσο και για το παιδί. Ωστόσο, πολλές γυναίκες την παίρνουν, συχνά με αποτέλεσμα σοβαρή αιμορραγία και διάτρηση της μήτρας, ενώ τα νεογνά έχουν αναπνευστικές δυσκολίες και ορισμένα μάλιστα πεθαίνουν. Πολλές γυναίκες φτάνουν στο μαιευτήριο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο Πεσαβάρ έχοντας τις παρενέργειες της χρήσης ωκυτοκίνης, όμως παρά την κατάρτιση του ιατρικού προσωπικού και του εξοπλισμού που διαθέτει, τα περιστατικά αυτά δεν παύουν να είναι εξαιρετικά δύσκολα και πολλά βρέφη δεν μπορούν να σωθούν. «Μόλις χτες δεχτήκαμε μια γυναίκα που περίμενε δίδυμα» λέει η Δρ Χαντίτζα.«Η μητέρα είχε αρχίσει να έχει ήπιες συστολές, έτσι η οικογένειά της έφερε μια γυναίκα από το χωριό που της έκανε τρεις ενέσεις ωκυτοκίνης για να επιταχύνει τον τοκετό. Συμβαίνει συχνά. Οι συστολές που προκάλεσαν οι ενέσεις ήταν τόσο έντονες που μετά από λίγο δεν αισθανόταν πλέον το ένα από τα δίδυμα να κινείται. Τότε η οικογένειά της την έφερε στο μαιευτήριο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Καταφέραμε να σώσουμε το ένα από τα δίδυμα, όμως το άλλο ήταν νεκρό στη μήτρα της.» Η Φαρζάνα, η μητέρα των διδύμων, είχε χάσει ήδη δύο παιδιά, το ένα λίγες μέρες μετά τη γέννησή του και το άλλο σε ηλικία πέντε ετών. Στις συνεδρίες ευαισθητοποίησης στα χωριά και το μαιευτήριο, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα ενημερώνουν τις γυναίκες για τους σοβαρούς κινδύνους που διατρέχουν όταν η ωκυτοκίνη δεν χορηγείται σωστά. «Πολλοί θάνατοι οφείλονται σε επιπλοκές που θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί πολύ εύκολα» εξηγεί η Δρ Χαντίτζα.

Πέρα από την παροχή επαγγελματικής ιατρικής φροντίδας, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παίζουν ζωτικό ρόλο στην εκπαίδευση υγείας και την παρακολούθηση των εγκύων. Η Ραζμίνα δεν έχει αμφιβολίες. Ενώ τα τρία πρώτα της παιδιά γεννήθηκαν στο σπίτι, λέει ότι τα επόμενα θα γεννηθούν στο μαιευτήριο. «Υπάρχει καλύτερη υγιεινή εδώ, και τα παιδιά μας μπορούν να εμβολιαστούν.» Η Μπισμιλά*, που μόλις γέννησε το όγδοο παιδί της και θέλει να κάνει κι άλλα, προσθέτει: «Πάντα γεννούσα τα παιδιά μου στο σπίτι, κι αν δεν είχα επιπλοκές σε αυτή την εγκυμοσύνη, εκεί θα γεννούσα και αυτό. Όμως βλέπω τα πράγματα διαφορετικά τώρα. Υπάρχει καλύτερη υγιεινή εδώ και το ιατρικό προσωπικό είναι ευγενικό και πάντα διαθέσιμο.»

*Το όνομα δεν είναι το πραγματικό.