Κοντά στον μέσο όρο των τελευταίων δέκα καλοκαιριών κινήθηκε κατά τη φετινή αντιπυρική περίοδο η χώρα μας, «μετρώντας» περίπου 235.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων, την ώρα που η κλιματική αλλαγή έδειξε το πιο σκληρό της πρόσωπο σε ολόκληρη τη Μεσόγειο αλλά και τα Βαλκάνια. Πώς θα προετοιμαστεί η χώρα μας για τα επόμενα χρόνια, απέναντι στη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή, με την Πορτογαλία να μετρά δεκάδες νεκρούς, τα Βαλκάνια να φλέγονται από πρωτοφανείς για την περιοχή πυρκαγιές και την Ευρώπη να βλέπει συνολικά τις πυρκαγιές να τριπλασιάζονται;

Μια μέρα  πριν την επίσημη λήξη της φετινής αντιπυρικής περιόδου και σύμφωνα με τα στοιχεία του European Forest Fire Information System (EFFIS), το καλοκαίρι του 2017 κινήθηκε κοντά στον μέσο όρο (275.000 στρ.) της τελευταίας 10ετίας (2008-2017), αφήνοντας πίσω του περίπου 235.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων. Οι περιοχές των Κυθήρων, του Καλάμου Αττικής, της Ανατολικής Μάνης Λακωνίας και της Ζακύνθου σήκωσαν το μεγαλύτερο βάρος των καταστροφών. Δείτε εδώ χάρτη με τα σημαντικότερα φετινά περιστατικά.

Κι αν η Ελλάδα έζησε το ίδιο έργο περίπου, τόσο ως προς τις καμένες εκτάσεις όσο και ως προς τα χρόνια προβλήματα του μηχανισμού δασοπροστασίας, η Μεσόγειος αλλά και τα Βαλκάνια είδαν το θρίλερ της κλιματικής αλλαγής να αφήνει πίσω του τεράστιο κόστος με πολύ έντονες πυρκαγιές, τεράστιες εκτάσεις καμένης γης και – δυστυχώς – δεκάδες νεκρούς.

Η ορατή πλέον απειλή της κλιματικής αλλαγής

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του European Forest Fire Information System (EFFIS), φέτος ο αριθμός των δασικών πυρκαγιών στην Ευρώπη φαίνεται να τριπλασιάζεται, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, οι πυρκαγιές πλέον αρχίζουν πολύ νωρίτερα και διαρκούν αρκετά περισσότερο συγκριτικά με παλιότερα. Στην Ελλάδα, έρευνα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έδειξε ότι μέχρι το 2100 αναμένεται οι ημέρες αυξημένου κινδύνου για έναρξη δασικής πυρκαγιάς ανά έτος να διπλασιαστούν.

Από τις αρχές της χρονιάς μέχρι και σήμερα έχουν καταγραφεί μεγάλες πυρκαγιές στην περιφέρεια της Μεσογείου, με την Πορτογαλία, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Κροατία να πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα, την ίδια ώρα που οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το φαινόμενο θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια και οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές τονίζουν ότι οι εθνικές πολιτικές και τα συστήματα δασοπροστασίας πρέπει να αλλάξουν άμεσα, εστιάζοντας στη λήψη μέτρων πρόληψης. Σύμφωνα με τον Rui Barreira του Μεσογειακού Γραφείου του WWF: «Η Πορτογαλία, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2017, ζει παρόμοιες καταστροφές από πυρκαγιές, όπως έζησε και η Ελλάδα το 2007. Από την αρχή της χρονιάς έχουν καταγραφεί επισήμως 13.346 περιστατικά με αποτέλεσμα πάνω από 5,5 εκατ. στρ. δασικές εκτάσεις να έχουν καταστραφεί ολοσχερώς. Όλα τα μεσογειακά δάση, όπως αυτά της Πορτογαλίας και της Ελλάδας, αντιμετωπίζουν κοινά μεταξύ τους προβλήματα, όπως η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η αύξηση της καύσιμης ύλης λόγω απουσίας διαχειριστικών μέτρων, αλλά και η κλιματική αλλαγή. Τα δάση μας γίνονται ολοένα και πιο ευάλωτα στις πυρκαγιές, γεγονός που σημαίνει μεγαλύτερες καταστροφές και απώλειες τόσο σε οικολογικούς, όσο και σε οικονομικούς και κοινωνικούς όρους στο άμεσο μέλλον».

Επίσης, τα Βαλκάνια πέρασαν μια πολύ δύσκολη αντιπυρική περίοδο που μάλιστα ξεκίνησε ουσιαστικά τους ανοιξιάτικους μήνες, με καμένες εκτάσεις πολύ πάνω από τον μέσο όρο της περασμένης δεκαετίας.

Χώρα Σύνολο καμένων εκτάσεων (στρ.) ως 24/10/2017 Ετήσιος μέσος όρος 2008-2016 (στρ.)
Βοσνία Ερζεγοβίνη 971.076 162.660
Κροατία 808.356 78.830
Μαυροβούνιο 619.572 86.600
Τουρκία 561.000 287.930
Αλβανία   506.004 170.450
Ρουμανία 351.516 15.610
ΠΓΔΜ 305.688 88.540
Σερβία 97.500 16.550
Βουλγαρία 65.328 58.710
Κόσοβο 48.180 10.950

Πώς θα αντιδράσει η Ελλάδα;

Είναι σαφές ότι η εικόνα της «γειτονιάς» μας φέτος και η επελαύνουσα κλιματική αλλαγή μας υποχρεώνουν να προετοιμαστούμε από τώρα για τα επόμενα δύσκολα καλοκαίρια, με έμφαση επιτέλους στην πρόληψη και όχι την καταστολή. Ήρθε η ώρα να επιλυθούν επιτέλους τα χρόνια προβλήματα του μηχανισμού δασοπροστασίας της χώρας και πιο συγκεκριμένα:

  • Αναμόρφωση του συστήματος δασοπροστασίας, δίνοντας στρατηγική έμφαση στην πρόληψη κι όχι την καταστολή, καθώς και να βελτιστοποιηθεί ο συντονισμός των αρμόδιων φορέων.
  • Να προχωρήσει άμεσα η πλήρης επιχειρησιακή αξιοποίηση των χιλιάδων εθελοντών δασοπυροσβεστών (ν.4249/2014).
  • Να προχωρήσει η θεσμοθέτηση της συνεργασίας της Δασικής Υπηρεσίας με το Πυροσβεστικό Σώμα (άρθρο 100 ν. 4249/2014), ώστε να γίνει πιο αποτελεσματικό το έργο στην καταστολή και την πρόληψη.
  • Να προχωρήσει η διαχείριση της καύσιμης ύλης σε δάση και δασικές εκτάσεις και η σύνταξη ολοκληρωμένου Εθνικού Σχεδίου Στρατηγικής Ανάπτυξης της Δασοπονίας (άρθρο 60, ν. 4280/2014).
  • Να εξασφαλιστεί ότι τα κονδύλια για την υλοποίηση προληπτικών δράσεων πυροπροστασίας στους ΟΤΑ και τις Δασικές Υπηρεσίες θα δοθούν εγκαίρως και χωρίς καθυστερήσεις.
  • Να εξασφαλιστεί η αναγκαία συντήρηση / ανανέωση του μηχανοκίνητου και εναέριου στόλου δασοπυρόσβεσης.
  • Να εφαρμοστεί πλήρως, και με ευθύνη του ΥΠΕΚΑ, η εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή με συγκεκριμένες δράσεις που αφορούν στην προσαρμογή των ελληνικών δασικών οικοσυστημάτων στα νέα δεδομένα.

Σύμφωνα με τον Δημήτρη Καραβέλλα, Διευθυντή του WWF Ελλάς: «Θα πρέπει να μην εφησυχάζουμε με τον απολογισμό της φετινής αντιπυρικής περιόδου, ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε πως δεν έχει επί της ουσίας επιλυθεί κανένα από τα χρόνια προβλήματα που ταλανίζουν τα δάση μας. Αντίθετα, οφείλουμε να παραδειγματιστούμε από τις καταστροφές σε γειτονικές μας χώρες. Αν το κράτος δεν σκύψει με σοβαρότητα πάνω στα χρονίζοντα προβλήματα του μηχανισμού δασοπροστασίας, θα ζήσουμε ξανά όσα ζήσαμε πριν από μία δεκαετία ή όσα έζησε φέτος η γειτονική μας Πορτογαλία και τα κράτη των Βαλκανίων».