*της Άγκαθα Καρρά 

Από τον περασμένο Νοέμβριο έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ η 4η  Ιανουαρίου ως παγκόσμια ημέρα της γραφής Braille. Η συγκεκριμένη ημέρα επελέγη, διότι είναι η επέτειος γέννησης του εφευρέτη της γραφής των ατόμων με πρόβλημα όρασης, του Louis Braille.

Ένας άνθρωπος που άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην ιστορία της ανθρωπότητας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην απρόσκοπτη πρόσβαση των τυφλών ατόμων στη γνώση, στην τέχνη, στις επιστήμες και σε κάθε μορφή πληροφορίας, καθώς επίσης και στη διεύρυνση των οριζόντων τους, πνευματικών, εκπαιδευτικών και συνακόλουθα επαγγελματικών.

Όντας τυφλός και ο ίδιος από τα πέντε του χρόνια, δεν εργαλειοποίησε την αναπηρία του, κινούμενος στο σύνηθες δίπολο της αυτολύπησης και της αυτοπροβολής.

Εμπνεόμενος από τους στρατιωτικούς κρυπτογραφικούς κώδικες και διαπιστώνοντας ότι η μέχρι τότε μέθοδος γραφής και ανάγνωσης των τυφλών μέσα από απτικές, ανάγλυφες εικόνες των γραμμάτων σε πιστή αναπαράσταση ήταν δυσχερής και περιορισμένης αποτελεσματικότητας, δημιούργησε το δικό του κώδικα γραφής, τον οποίο και παρουσίασε για πρώτη φορά στους συναδέλφους του το 1824, σε ηλικία μόλις 15 ετών.

Επινόησε ένα λειτουργικό και εύχρηστο σύστημα έξι κουκίδων, οι οποίες ανάλογα με τη διάταξη τους μπορούσαν να σχηματίσουν 64 συνδυασμούς, με τη βοήθεια του οποίου τα άτομα με οπτική αναπηρία μπορούσαν να διαβάζουν και να γράφουν, γράμματα, αριθμούς και μουσικές νότες.

Το σύστημα αυτό καθιερώθηκε διεθνώς ως ο τρόπος γραφής και ανάγνωσης των τυφλών και πήρε το όνομα του και μέχρι πριν την τελευταία εικοσαετία αποτελούσε το μοναδικό δρόμο πρόσβασης των τυφλών ατόμων στο γραπτό λόγο. Σήμερα με την αλματώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας οι δυνατότητες έχουν εμπλουτιστεί και με νέα μέσα όπως η χρήση των ΗΥ με προγράμματα συνθετικής ομιλίας, αλλά με το Braille επιτυγχάνεται η άμεση επαφή του αναγνώστη με το βιβλίο.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (CPRD), η οποία κυρώθηκε από τη Βουλή με το ν.4074/2012,  αναγνωρίζει τη γραφή  Braille ως μέσο επικοινωνίας απαραίτητο για την εκπαίδευση, την ελευθερία της έκφρασης και της γνώμης, την πρόσβαση στην πληροφόρηση και την κοινωνική ένταξη για τα άτομα με προβλήματα όρασης.

Ο κώδικας Braille έχει αναγνωριστεί επίσημα από το ελληνικό Κράτος ως το σύστημα γραφής και ανάγνωσης των ατόμων με οπτική αναπηρία, με το ν.4488/2017.

Παρά όμως τις πολύ σημαντικές δυνατότητες πρόσβασης στο γραπτό λόγο  που παρέχει η ως άνω μέθοδος σε περίπου 1,3 δισεκατομμύρια πολίτες παγκοσμίως, η εξαγωγή των βιβλίων από ένα κράτος σ’ ένα άλλο, δεν είναι δυνατή λόγω  των περιορισμών που επιβάλλονται από τη νομοθεσία για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών ενός έργου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το  90% των συγγραφικών έργων να μην είναι προσβάσιμα στη γραφή Braille ή σε ακουστική μορφή για τα άτομα με προβλήματα όρασης και τα άτομα με άλλες δυσκολίες στην ανάγνωση (Persons with Print Disabilities).

Για την άρση αυτών των εμποδίων και των διακρίσεων, που διαμορφώνουν τις συνθήκες για έναν ιδιότυπο κοινωνικό αποκλεισμό, υπεγράφη στο Μαρόκο στις 28/06/2013 η συνθήκη του Marrakesh, με την οποία διασφαλίζεται η απρόσκοπτη πρόσβαση των τυφλών ατόμων, των ατόμων με περιορισμένη όραση και των ατόμων με άλλες δυσκολίες στην ανάγνωση σε όλα τα βιβλία, τα οποία είναι γραμμένα, είτε σε Braille, είτε με μεγάλα γράμματα, είτε διατίθενται σε ακουστική μορφή, (ηχωβιβλία), ανεξάρτητα από τη χώρα παραγωγής τους.

Ειδικότερα με τη συγκεκριμένη σύμβαση, παρέχεται το δικαίωμα για ελεύθερες διασυνοριακές ανταλλαγές των ανωτέρω βιβλίων, χωρίς προηγούμενη άδεια του εκδότη.

Η συνθήκη έχει επικυρωθεί μέχρι στιγμής από 48 κράτη διεθνώς και παράγει ήδη τα έννομα αποτελέσματα της, αφού είχε τεθεί ως όριο η επικύρωση από 20 κράτη προκειμένου να τεθεί σε ισχύ.

Την 01/10/2018 προσχώρησε στη Σύμβαση και η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθιστώντας την πλέον για τα κράτη μέλη και τμήμα του ευρωπαϊκού Δικαίου. Η προθεσμία ενσωμάτωσης της σχετικής οδηγίας στο εθνικό Δίκαιο έληξε την 11/10/2018, χωρίς η χώρα μας να έχει ανταποκριθεί μέχρι στιγμής στην υποχρέωση της αυτή.

Τώρα που οι δίαυλοι επικοινωνίας σε διεθνές επίπεδο, έχουν γίνει πιο εύκολοι αλλά και πιο αναγκαίοι παρά ποτέ, τώρα που η διαχείριση πολλαπλών και ετερόκλητων γνώσεων έχει καταστεί πλέον επιτακτική ανάγκη, τόσο για την συμμετοχή μας στη διαδικασία της μάθησης, όσο και για την επαγγελματική μας επιβίωση, η επικύρωση της Συνθήκης πρέπει να γίνει άμεσα, διότι τα άτομα με πρόβλημα όρασης κινδυνεύουν με περιθωριοποίηση από τη γνώση και τις σύγχρονες εξελίξεις.

Ένα μέτρο που δε συνεπάγεται καμία δημοσιονομική επιβάρυνση και διασφαλίζει το θεμελιώδες δικαίωμα της πρόσβασης στη γνώση, δε δικαιολογείται να καθυστερεί περαιτέρω.

*Η Άγκαθα Καρρά είναι Δικηγόρος