Η «Παγκόσμια Ημέρα για την Υπενθύμιση του Δουλεμπορίου και της Κατάργησής του» τιμάται από το 1998 ως μέρα μνήμης της εξέγερσης των μαύρων δούλων στη νήσο Ισπανιόλα της Καραϊβικής (σημερινή Αϊτή και Δομινικανή Δημοκρατία), που οδήγησε στην κατάργηση του διατλαντικού εμπορίου δούλων και ξεκίνησε στις 23 Αυγούστου 1791.

Η επέτειος αυτή τιμάται από το 1998 ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Υπενθύμιση του Δουλεμπορίου και της Κατάργησής του» («International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition»). Είναι μια ευκαιρία για περίσκεψη και μελέτη των ιστορικών αιτίων, των μεθόδων και των συνεπειών αυτής της τραγωδίας για το ανθρώπινο γένος.

Το μεγαλύτερο σε έκταση εμπόριο σκλάβων ήταν το διατλαντικό, το οποίο συνέδεσε τις οικονομίες τριών ηπείρων: της Ευρώπης, της Αφρικής και της Αμερικής. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, μέσω του διατλαντικού εμπορίου εκτιμάται ότι οδηγήθηκαν στη δουλεία περίπου 17 εκατ. άτομα.

Picture from 1878 depicting a slave market in Zanzibar (picture-alliance/dpa/K. Welsh)

Από το 1501 έως το 1830, για κάθε έναν Ευρωπαίο, τέσσερις Αφρικανοί διέσχιζαν τον Ατλαντικό, διαμορφώνοντας τα δημογραφικά στοιχεία της Αμερικής, εκείνη την εποχή, περισσότερο ως επέκταση της αφρικανικής διασποράς, απ’ ό,τι της ευρωπαϊκής.

Στα μέσα του 19ου αιώνα ο πληθυσμός της Αφρικής ήταν 100 εκατομμύρια άτομα, αλλά όπως αναφέρει ο ΟΗΕ, εκτιμάται ότι αν δεν είχε προηγηθεί κανενός είδους εμπόριο σκλάβων θα ήταν την ίδια περίοδο 200 εκατ. Υπολογίζεται ότι κατά τον 15ο και 16ο αι. εκτοπίστηκαν προς Ευρώπη και Αμερική 1,05 εκατ. άτομα, τον 17ο αι. 3,7 εκατ. τον 18ο αι. 7,7 εκατ. και τον 19ο αι. 4,6 εκατ. άτομα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, 47 χώρες δεν έχουν ακόμη αναγνωρίσει την εμπορία ανθρώπων ως έγκλημα σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Σχεδόν 100 χώρες εξακολουθούν να μην ποινικοποιούν την καταναγκαστική εργασία ή, αν το πράξουν, η ποινή για αυτήν τη μορφή εκμετάλλευσης δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα πρόστιμο, ενώ λιγότερο από το ένα τρίτο των χωρών προστατεύουν τις γυναίκες και τα κορίτσια από την τρομερή βλάβη του καταναγκαστικού γάμου.

transatlantic slave trade | History & Facts | Britannica

Η δουλεία άρχισε σταδιακά να καταργείται αρχής γενομένης το 1777, με το Σύνταγμα του Βερμόντ στις ΗΠΑ, απόφαση που σταδιακά επεκτάθηκε και στις υπόλοιπες πολιτείες και στη συνέχεια στις ευρωπαϊκές αποικίες και τον υπόλοιπο κόσμο. Να σημειωθεί ότι η τελευταία χώρα που κατήργησε τη δουλεία ήταν ο Νίγηρας το 2003.

Χρονολόγιο

1777 Κατάργηση της δουλείας που περιλαμβάνεται στο Σύνταγμα του Βερμόντ (ΗΠΑ)

1780 Κατάργηση της δουλείας στην Πενσιλβάνια (ΗΠΑ)

1783 Κατάργηση της δουλείας στη Μασαχουσέτη (ΗΠΑ)

1784 Κατάργηση της δουλείας στο Ρόουντ Άιλαντ και στο Κονέκτικατ (ΗΠΑ)

1793 Κατάργηση της δουλείας στο Σάντο Ντομίνγκο (Αϊτή)

1802 Αποκατάσταση της δουλείας στις γαλλικές αποικίες

1803 Απαγόρευση του δουλεμπορίου από τη Δανία

1807 Απαγόρευση του εμπορίου σκλάβων από το Ηνωμένο Βασίλειο

1808 Απαγόρευση του εμπορίου σκλάβων από τις ΗΠΑ

1814 Απαγόρευση του εμπορίου σκλάβων από τις Κάτω Χώρες

1815  Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις συναντήθηκαν στο συνέδριο της Βιέννης και αποφάσισαν να απαγορευτεί το εμπόριο σκλάβων

1823 Κατάργηση της δουλείας στη Χιλή

1826 Κατάργηση της δουλείας στη Βολιβία

1829 Κατάργηση της δουλείας στο Μεξικό

1831  Ο τελευταίος γαλλικός νόμος απαγορεύει το εμπόριο σκλάβων

1833-1838 Κατάργηση της δουλείας στις βρετανικές αποικίες

1846 Κατάργηση της δουλείας στην Τυνησία

1847 Κατάργηση της δουλείας στη σουηδική αποικία του Αγίου Βαρθολομαίου

1848 Κατάργηση της δουλείας στις γαλλικές και δανικές αποικίες

1851 Κατάργηση της δουλείας στην Κολομβία

1853 Κατάργηση της δουλείας στην Αργεντινή

1854 Κατάργηση της δουλείας στη Βενεζουέλα

1855 Κατάργηση της δουλείας στο Περού

1863 Κατάργηση της δουλείας στις ολλανδικές αποικίες

1863-1865 Κατάργηση της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής

1873 Κατάργηση της δουλείας στο Πουέρτο Ρίκο

1876 Κατάργηση της δουλείας στην Τουρκία

1880-1886  Προοδευτική Κατάργηση της δουλείας στην Κούβα

1888 Κατάργηση της δουλείας στη Βραζιλία

1896 Κατάργηση της δουλείας στη Μαδαγασκάρη

1897 Κατάργηση της δουλείας στη Ζανζιβάρη

1910  Κατάργηση της δουλείας στην Κίνα

1920 Κατάργηση της δουλείας στη Σομαλία

1923 Κατάργηση της δουλείας στην Αιθιοπία και το Αφγανιστάν

1924 Κατάργηση της δουλείας στο Σουδάν

1924 Κατάργηση της δουλείας στο Ιράκ

1928 Κατάργηση της δουλείας στο Ιράν

1936 Κατάργηση της δουλείας στη Νιγηρία

1952 Κατάργηση της δουλείας στο Κατάρ

1956 Συμπληρωματική Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Κατάργηση της Δουλείας, του δουλεμπορίου των ιδρυμάτων και των πρακτικών της

1962 Κατάργηση της δουλείας στην Υεμένη και τη Σαουδική Αραβία

1963 Κατάργηση της δουλείας στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

1970 Κατάργηση της δουλείας στο Ομάν

1980 Κατάργηση της δουλείας στη Μαυριτανία (μετά τις καταργήσεις το 1905 και 1961)

1992 Κατάργηση της δουλείας στο Πακιστάν

2003  Απαγόρευση της δουλείας στον Νίγηρα